Tìm hiểu chung Tên gọi, danh pháp Tên khoa học: Panax ginseng C.A.Mey (P. schinseng Nees.) Họ: Araliaceae (Ngũ gia bì) Đặc điểm tự nhiên Nhân sâm là cây sống lâu năm, cao khoảng 0,6 m và có phần rễ mọc thành củ to. Lá cây là lá kép mọc thành vòng, có cuống dài, mỗi lá kép gồm nhiều lá chét mọc thành hình chân vịt. Các lá chét dạng hình trứng, mép lá có răng cưa sâu. Ở cây nhân sâm 1 năm (sau khi gieo được 2 năm), chỉ có 1 lá kép với 3 lá chét. Cây nhân sâm 2 năm có 1 lá kép và 5 lá chét, nhân sâm 3 năm mọc 2 lá kép, nhân sâm 4 năm mọc 3 lá kép. Với cây nhân sâm 5 năm trở lên sẽ có 4 – 5 lá kép, tất cả đều có 5 lá chét (trường hợp đặc biệt có thể có 6 lá chét). Cây nhân sâm bắt đầu ra hoa, kết quả từ năm thứ 3 trở đi. Cây ra hoa vào mùa hạ, mọc theo cụm và có màu xanh nhạt. Mỗi hoa mang 5 cánh hoa, 5 nhị, bầu hạ có 2 núm. Cụm hoa hình tán mọc ở đầu cành. Quả nhân sâm là quả mọng, hơi dẹt, cỡ hạt đậu xanh. Quả khi chín chuyển thành màu đỏ, bên trong có 2 hạt. Người ta thường bỏ hạt cây sâm năm thứ 3 do chất lượng chưa tốt. Đến khi cây được 4 – 5 năm mới để cây ra quả và thu lấy hạt tiếp tục làm giống. nhân sâm Nhân sâm là loại cây sống rất lâu năm Phân bố, thu hái, chế biến Nhân sâm có 2 loại mọc hoang và được trồng. Nổi tiếng nhất là nhân sâm mọc hoang ở Trung Quốc, Triều Tiên. Sản lượng nhân sâm hằng năm tại các tỉnh Liêu Ninh, Cát Lâm (thuộc đông bắc Trung Quốc) lên đến 750000 kg. Khai Thành (Triều Tiên) là nơi trồng nhiều nhân sâm nhất và có truyền thống lâu đời nhất với hơn 200 năm kinh nghiệm. Ngoài ra, loại dược liệu quý này còn được trồng tại nhiều nơi khác như Mỹ, Nhật Bản… Việt Nam đã thử trồng nhân sâm bằng hạt và mầm lấy từ các nước Triều Tiên, Trung Quốc, Liên Xô cũ nhưng chưa thành công. Ngày nay, công nghệ nuôi cấy mô phát triển tại nhiều nước, đáp ứng nhu cầu về nhân sâm ngày càng cao của người tiêu dùng. Người ta chọn hạt giống từ những cây nhân sâm khỏe, đạt chất lượng, từ 4 – 5 năm tuổi. Hạt được thu hoạch vào tháng 8 và đem đi gieo vào khoảng cuối tháng 10 – 11. Nếu trồng bằng cây con, trồng ngay năm đầu sau khi cây con nảy mầm và trồng vào mùa thu (cuối tháng 10 – trung tuần tháng 11) hoặc tốt hơn là vào mùa xuân (đầu tháng 3 – đầu tháng 4). dược liệu quý nhân sâm Nhân sâm rất được ưa chuộng để hỗ trợ sức khỏe Người ta tiến hành thu hoạch củ vào trung tuần tháng 9 và thượng tuần tháng 10 của năm thứ 6. Chú ý không làm rễ sâm đứt, không phơi nắng và gió để sâm không bị mất độ ẩm. Sau đó sâm được chia theo chất lượng, loại tốt để chế biến hồng sâm còn loại kém hơn dùng chế biến bạch sâm. Cách chế biến như sau: Hồng sâm: Dùng củ sâm to, nặng ít nhất 37 g, rửa sạch đất bằng bàn chải nhỏ dưới vòi nước, giữ nguyên rễ (kể cả rễ nhỏ). Đem hấp ở áp suất 2 atm, nhiệt độ 80 – 90°C trong 80 – 90 phút. Sấy khô ở 60 – 70°C trong 6 – 7 giờ (hoặc ở 50 – 60°C trong 8 – 10 giờ). Sau đó, bứt bằng tay các rễ con (gọi là tu sâm) ra để riêng, sửa củ sâm cho giống hình người rồi phơi nắng 7 – 15 ngày tùy kích thước củ sâm. Hồng sâm được chia thành 2 cấp là cấp trời (màu và hình dáng đẹp) và cấp đất, đóng thành gói 600 g. Loại tốt nhất 15 củ/600 g, loại kém nhất 60 củ/600 g. Bạch sâm: Cắt bỏ rễ con, cạo sạch vỏ bằng dao tre, sửa củ thành hình người rồi phơi khô dưới nắng khoảng 7 – 15 ngày, đóng gói như hồng sâm.